De deontologie of de dierenrechtenethiek van Tom Regan

In dit derde deel van onze serie rond dierenethiek  wil ik graag het deontologisme verduidelijken. Daarbij behoren (in deze context) de ideologieën die steunen op de rechten van het dier. Het is een veel gemaakte fout om de dierenethiek te beperken naar één aspect ervan namelijk dierenrechten. Dierenethiek is namelijk o.a. de studie naar de morele status van het dier en niet alle ethici die zich met deze problematiek inlaten, houden zich bezig met het recht an sich.

Daar waar de utilitaristen zoals Peter Singer (die dieren beschouwt als gevoelige wezens) vinden dat er zo weinig mogelijk leed moet worden veroorzaakt, daar waar Nussbaum de notie van het florerend leven voorop stelt, vinden aanhangers van het deontologisme dat het individu centraal staat.

imagesDe bekendste filosoof achter deze theorie is  de Amerikaan Tom Regan.  Hij is professor emeritus aan de North Carolina State University, waar hij van 1967 tot aan zijn pensioen in 2001 heeft lesgegeven. Het concept ‘dierenrechten’ is niet nieuw maar we zullen moeten wachten tot  1983, dus 8 jaar na het fameuze “Animal Liberation” van Peter Singer, op een stevige filosofische onderbouwing van het concept van dierenrechten. In  “The Case for Animal Rights” verdedigt Tom Regan heel kort samengevat twee stellingen: Dieren hebben inderdaad basisrechten en die rechten zouden een fundamentele verandering van de manier waarop de mens dieren behandelt, met zich (moeten)meebrengen.

Regans kritiek op het utilitarisme van Singer is niet mals:
Zo beweert hij dat in het utilitarisme van Singer genot en leed bijvoorbeeld tegen elkaar worden afgewogen om te bepalen wat moreel goed is. Dit betekent dat, voordat uitgemaakt kan worden of bv. een verkrachting moreel af te keuren valt, het leed van het slachtoffer en haar omgeving moet worden afgewogen tegen het genot van de dader. Regan vindt het moreel obsceen dat dit genot wordt meegewogen.

imgres

Verder gaat Regan niet akkoord met het feit dat utilitaristen in theorie individuen kunnen/mogen doden als dat betekent dat er vele anderen beter van worden. Hij vraagt zich of hoe je exact kan meten wat de maximalisatie van welzijn precies is. En als dit laatste inderdaad het doel is, zoals vele utilitaristen beweren, dan zouden we theoretisch zoveel mogelijk wezens kunnen creëeren, zelfs al is hun welzijn slechts een klein beetje beter dan nul.

En daar gaat Regan fors tegen in. Hij beschouwt immers alle levende wezens (mensen én dieren dus) als wezens met een inherente belevingswereld en met inherente waarde. Respect (inclusief het recht om vrij te zijn van pijn, het recht op vrijheid en lichamelijke integriteit) voor iedereen is zijn basisidee en meteen ook zijn grootste kritiek op Singer die weinig of geen aandacht besteedt aan het individu. Met iedereen bedoelt de Amerikaanse filosoof alle bewust levende wezens met een emotioneel leven en een eigen fysieke en psychische identiteit.

Volgende grafiek maakt het verschil heel duidelijk (klik op afbeelding om te vergroten):

Bron:http://www.animalsuffering.com

Bron:http://www.animalsuffering.com

Zo is elk  zoogdier van meer dan één jaar oud in Regans ogen  een individu met eigen ervaringen, wensen, interesses, verlangens, noden, voorkeuren en streefdoelen. Het is in het bezit van een persoonlijk karakter dat zijn eigenwaarde uitmaakt. Het ene individu met eigenwaarde bezit daar in wezen niet meer van dan het andere, ongeacht of je in een paleis woont of in een sloppenwijk leeft, mens bent, dan wel aap, hond of varken.

Dieren (waaronder dus ook mensen) zijn wat  Regan “subjects-of-a–life” noemt. Hij gaat hier in tegen de volgers van Kant. Dieren hebben voorkeuren en dus een wil. Dit  is wat hij de preferentieautonomie noemt. Ze hebben een morele status en moeten dus eigenlijk ook relevante rechten krijgen. Deze ethiek gaat uiteraard terug op de rechtenethiek, de idee van morele rechten en is daarmee uiteindelijk toch nog Kantiaans. Het respectprincipe betekent dat alle ‘Subjects of a life’ een absoluut recht hebben om goed behandeld te worden. Respect gaat een stap verder dan louter welzijn, zegt Regan, waardoor er dus een wettelijk kader moet worden geschept.

Alle “subjects of a life” bezitten morele rechten . Zoals gezegd zijn in Regans ogen alle zoogdieren ouder dan één jaar heel waarschijnlijk subject of a life.  De anderen –zeker de gewervelde dieren-  krijgen het voordeel van de twijfel. Mensen die dit ontkennen noemt hij Human Chauvinists. Volgens hem hebben dieren “beliefs’, ze kunnen zich een voorstelling maken van iets en dus uiteraard voorkeuren hebben. Wat maakt dat ze doelbewust op zoek zijn naar bijvoorbeeld een warme plek om te slepen. Dus hebben ze alvast een zekere vorm van zelfbewustzijn. Ze maken immers een onderscheid tussen zichzelf en de anderen.

‘Subjects of a life ‘, dat we zouden kunnen vertalen met zelfbewuste wezens, hebben dus niet enkel een biologie maar ook een biografie, aldus de auteur. Daarom mag men in zijn ogen deze dieren (menselijke en niet-menselijke) nooit behandelen als dingen, verbruiksvoorwerpen of vervangbare instrumenten.
Het meest fundamentele recht is dus het recht om met respect te worden behandeld.

Dierenrechtentheorieën kijken niet alleen naar de gevolgen maar ook naar de beloftes, de duties (compensaties voor geleden leed) of  intenties. Acties kunnen in principe goed of fout zijn. Sommige dingen zijn intrinsiek goed. Er zijn grenzen die men niet mag overschrijden. ‘Het fundamenteel onrechtvaardige ligt besloten in het systeem’, zegt Regan, ‘waardoor wij de dieren zien als onze hulpbronnen.’

Op basis van dit alles is de filosoof van mening dat speciësistische verschijnselen zoals veeteelt, dierproeven en jacht moreel gezien volledig zullen moeten verdwijnen. Want deze gaan uiteraard volledig in tegen de eigen belangen van de dieren. En dat is moreel gezien onjuist.. Impliciet betekent dit natuurlijk dat de dierenrechtenethiek van Regan een zeer stevige filosofische basis voor het veganisme biedt.

Wil je Tom Regan zelf aan het woord horen? klik dan op deze link.

Nathalie Dewalhens

 

Share